معماری فضای سبز

افزایش جمعیت شهرها باعث بالا رفتن ارزش زمین و در نتیجه استفاده حداکثر از زمین جهت ساختمان سازی شده است. این مسأله متأسفانه نمای شهرها را به مجموعه ای از سنگ و بتن تبدیل کرده است. تراکم جمعیت به همراه ایجاد آلودگیهای مختلف منجر به پیدایش و افزایش بیماریهای قلبی و تنفسی می شود. علاوه بر اینها، ابتلا به بیماری روحی و روانی هزینه ای است که انسان در ازای دور شدن از طبیعت می پردازد. در این شرایط فضای سبز شهری می تواند عاملی راهگشا در تعدیل آلودگی هوا (از طریق جذب آلاینده های هوا)، بالا بردن رطوبت نسبی هوا، کاهش آلودگی صوتی (به عنوان لایه اکوستیک) و ایجاد زیبایی بصری نقش داشته، محیط دلنشینی را در کنار محیطهای کار و زندگی برای شهروندان فراهم آورد.
فضای سبز فراشهری نیز با ایجاد پارکها و شکل دادن مناطق گردشگری و منظره سازی محوطه های ویژه می تواند نقش موثری در جاذبه های گردشگری و اقتصاد شهرها داشته باشد.
در ذیل به ذکر خلاصه ای از اهمیت آن می پردازیم:

تعریف و هدف

بر اساس نیاز کشور به تربیت نیروی متخصص فضای سبز جهت برنامه ریزی، طراحی، احداث، نگهداری و مدیریت فضای سبز شهری و فراشهری (نظیر کمربند سبز و پارکهای جنگلی) شورای عالی برنامه ریزی در سال 72 در دویست و شصت و یکمین جلسه خود تأسیس رشته مهندسی فضای سبز را تصویب نمود.
این رشته ابتدا در دانشگاه تبریز و سپس در دانشگاه تهران (در سال 1379) دانشجو پذیرفت. مواد درسی این رشته شامل دروس عمومی، کشاورزی، معماری و عمران می باشد که دانشجویان در طی یک دوره چهار ساله با تلفیق هنر، فن و علم کارآیی لازم برای حرفه خود را می یابند.

اهمیت وجایگاه مهندسی فضای سبز در جامعه

امرطراحی واجرای فضای سبز وهمچنین نگهداری ومدیریت ان تاکنون به دست افراد غیر متخصص بوده است.افراد نیمه متخصص نیز با دیدگاه تک بعدی معماری یا باغبانی قادر به حل مشکل فضای سبز و ارتقای ان از نظر کیفی نمی باشند.اهمیت و برتری فارغ التحصیلان مهندسی فضای سبز در این نکته است که توانایی تلفیق علم فن و هنر را دارند.به عبارت روشن تر قسمت عمده ای از علوم و فنون کشاورزی نظیر باغبانی خاک شناسی و ابیاری علوم پایه نظیر اکولوژی و گیاه شناسی را با هنر طراحی در هم می امیزند و همین دخالت دادن علوم مختلف در احداث فضای سبز دانش اموختگان این رشته را منحصر به فرد می کند.

ضعف محاسبات مهندسی در فضاهای سبز تا کنون باعث وارد امدن زیان های بی شماری نظیر ضربات ناشی از سرم گرما و خشکسالی شده که این مسائل با انتخاب نوع گیاه( که می تواند علاوه بر سازگاری اکولوژیکی دارای جنبه های زیبیی شناسی منحصر به فرد باشد) سیستم ابیاری مناسب نوع خاک و...قابل پیشگیری است

مهندسی فضای سبز همچنین از نظر هنری نظیر شعر و موسیقی حایز اهمیت است.یک مهندس فضای سبز باید رنگ ها را به خوبی بشناسد وبا دنیای مرموز رنگ ها اشنا باشد.همچنین با شکل ها وبافت هاکه در بخش فضای سبز بسیار متنوع می باشند(نظیر شکل درختان  ودرختچه ها بوته ها وگل ها)اشنایی داشته و همان طور که یک موسیقیدان با ترکیب نت ها موسیقی دلنشینی می سازد در مهندسی فضای سبز نیز با ترکیب شکل ها رنگها وبافت ها وبا در نظر گرفتن اصولی مثل سادگی تنوع تکرار تاکید تسلسل و مقیاس وحدتی به وجود اورده می شود که می تواند بی نظیر باشد.

توانایی های فارغ التحصیلان

فارغ التحصیلان با توجه به درس متنوعی که در دوره ی تحصیل می گذرانند قادر خواهند بود تا:

-معابر سازه ها وسیستم های ابیاری فضاهای سبز مختلف نظیر پارک ها مجتمع های مسکونی محوطه های توریستی و...را طراحی نمایند.

-بر فضای سبز استادیوم ها وسایر محوطه های ورزشی را اجرا ونضارت کنند.

-با توجه به شناخت عوامل اقلیمی و اکولوژیکی بالا که در امر پالایش هوا موثر باشند بپردازند.

-در زمینه یپرورش گیاهان زینتی(درختان و درختچه ها گیاهان اپارتمانی گل های شاخه بریده و...)فعالییت وتحقیق نموده و حتی گونه های وحشی بومی ایران را به مجموعه ی گیاهان زینتی اضافه نمایند.

موقعییت های شغلی ومحل های کار

با توجه به جدید بودن این رشته ونیاز بازار کار عمده ترین محل کار فارغ التحصیلان در سازمان پارک ها وفضای سبز وشهرداری های مناطق مختلف می باشد.علاوه بر این علاقمندان به کار ازاد می توانند در منظره سازی و فضای سبز هتل ها مجتمع های مسکونی و ویلاها کار خانه ها وزمین های ورزشی و...فعالییت کنند.

همچنین نگهداری واجرای فضای سبز شهری که اخیرا به بخش خصوصی واگذار می گردد نیز فرصت شغلی دیگری می باشد.

پرورش گیاهان زینتی وورود به بازار گل و گیاه هم از جمله فرصت های شغلی می باشد که حمایت دولتی را در بردارد.

 درس های پایه

نشجویان علاوه برگذراندن درسهای عمومی به میزان 24 واحد درس های پایه را به میزان 57 واحد به شرح زیر می گذرانند:

ریاضیات-گیاهشناسی1و2(فیزیولوژی وتشریح_سیستماتیک ومورفولوژی)-اکولوژی-فیزیک عمومی-امارواحتمالات و جامعه شناسی که جمعا به میزان 20 واحد می باشد ودرس های اصلی شامل ابیاری(3واحد)-درختان ودرختچه های زینتی(3واحد)-رسم فنی(2واحد)-چمن کاری(3واحد)-مساحی ونقشه برداری(3واحد)-اصول باغبانی(3واحد)-خاک شناسی عمومی(3واحد)-گلکاری(4واحد)-گیاهان اپارتمانی(2واحد)-حاصلخیزی خاک و کود(3واحد)-انسان ومحیط زیست(2واحد)-عکس های هوایی(3واحد)-هوا واقلیم شناسی(3واحد).

درس های اصلی و تخصصی

درس های تخصصی الزامی به میزان 49 واحد و اختیاری به میزان 8 واحد می باشد.

توضیح مختصر درس های تخصصی:

-بیان تصویری:ترسیم دقیق از عناصر-ترسیم سریع_ترتیب عناصر در فضای دو بعدی و سه بعدی شناسایی وسایل طراحی_رنگ و کار با رنگ_ پیاده کردن تصورات ذهنی بر کاغذ در این سه واحد امزش داده می شود.

-اصول طراحی:در این درس 4 واحدی دانشجو با مبانی اولیه طراحی(خط وفرم)اشنا می گرددوتوان طراحی خود را بالا می برد.حرکت و تعادل_هارمونی کنتراست ومفاهیمی از این قبیل در این درس مطالعه می شود.

-تاریخ معماری وهندسی فضای سبز:در این درس دانشجو با سبک های مختلف معماری ایران وجهان و انواع سبک های باغسازی و روند پیدایش وتحول مهندسی فضای سبز اشنا می گردد واین درس 4 واحد می باشد.

-مصالح وروش های ساختمانی:.شناخت انواع مصالح-ابزارالات وماشین های مربوط همچنین تکنیک های ایجاد سازه در این درس بررسی میشود.

-طراحی سیستم های ابیاری:در این درس انواع  سیستم های ابیاری کشاورزی اعم از سطحی وزیر زمینی و شبکه بندی سیستم های انتقال اب زهکش پمپاژ و...شناسایی و طراحی شوند.

-کاربرد کامپیوتر در فضای سبز:نرم افزارهای پیشرفته ای در خصوص طراحی فضای سبز از اماده سازی بستر تا پیشبینی رشد گیاهان وطرح ورنگ ان ها در این درس شناسایی وتمرین می گردد.

-طراحی کاشت گیاهان زینتی:در این درس دانشجویان بکارگیری گیاهان زینتی را با توجه به فرم ظاهری کاربرد وخواص اکولوژیکی گیاه در طراحی محوطه ها و پارک ها می اموزند

-طراحی فضاهای شهری:تقسیم بندی محوطه های شهری بررسی مشخصات و نیاز های محوطه ها در رابطه با طراحی واحدهای مسکونی –تجاری-اداری اموزشی و...و طراحی این موارد جزو مباحث این درس می باشد.

-سازه ها در فضای سبز:طراحی جاده و پارکینگ –دیوارچه وبندهای ذخیره اب-شناخت نقشه های توپوگرافی وتسطیح زمین برای موارد مختلف جز این درس می باشد.

طراحی پارک وپارک سازی:در این درس ابتدا تاریخچه پارک وپارک سازی مطالعه وسپس مشخصات ونیازهای پارک های مختلف بررسی و طراحی میگردد.

-مدیریت فضای سبز:شناخت مراحل مختلف تهیه طرح-تهیه اسناد مناقصه-قراردادها و...همچنین نگهداری فضای سبز شامل تشکیلات اداری-نیروی انسانی و تاسیسات مربوطه جز مباحث این درس می باشد.

طراحی پارک های ویژه:مشخصات و نیاز های پارک هی تفریحی-ورزشی-بوتانیک(گیاهشناسی)-باغ های وحش ونمایشگاه ها در این درس بررسی ونمونه هایی طراحی می گردد.

-طراحی محوطه های ویژه:در این درس 3 واحدی مشخصات ونیازهای محوطه های صنعتی-اموزش عالی-اتوبان ها-پارک وی ها(parkway)وشهرک های مسکونی بررسی واز هریک نمونه ای طراحی می شود.

-پروژه:سایت مناسبی به دانشجو ارائه می شود وکلیه مراحل طراحی تا تدوین اسناد مناقصه و... توسط دانشجو انجام شده ودانشجو از طرح خود مقابل هیئت ژوری دفاع می نماید.

-سمینار:موضوع های به خصوصی توسط گروه به دانشجو پیشنهاد  می گردد و دانشجو موضوع خاصی را انتخاب وتحقیق می کند وسپس به صورت سمینار ارائه می دهد.این درس به میزان 1 واحد می باشد.

-کار اموزی:در این درس دانشجو به یکی از ارگان های مربوطه یا پیمانکاران فضای سبز معرفی می شود وجهت اموزش علمی وتجربه محل کار یک دوره 3 ماهه می بیند.

درس های تخصصی انتخابی:

از بین این درس ها دانشجو می تواند حداقل 8 واحد یا بیشتر را بگذراند این درس ها عبارتند از:

-کارگاه عکاسی(2واحد)

-کارگاه نقاشی(2واحد)

-گرافیک(2واحد)

-اشنایی با هنر در تاریخ ایران(2واحد)

-حجم سازی (2واحد)

-الودگی های محیط زیست(3واحد)

-گل ارایی(2واحد)

افات وبیماری های گیاهان زینتی و درختان غیر مثمر (3واحد)

-جنگل کاری ونهالستان های جنگلی(3واحد)

دانشجویان جمعا باگذراندن 138 واحد فارغ التحصیل می گردند.

ادامه تحصیلات

به دلیل نو پا بودن رشته کارشناسی فضای سبز و همچنین کمبود نیروی متخصص جهت تدریس مقاطع بالاتر کارشناسی ارشد پیوسته این رشته شکل نگرفته است که البته امید است به زودی این دوره در طی سال های اینده تشکیل شود.با وجود این علاقمندان به ادامه تحصیل میتواننددر رشته طراحی محیط زیست (دایر در دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران )ومعماری منظر ونیز شهرسازی تحصیل نمایند.همچنین امکان تحصیل در مقطع کارشناسی ارشدlandscape gardening &landscape architecture و رشته های مشابه دیگر در دانشگاه های معتبر خارج از کشور میسر می باشد.

 فارغ التحصیلان با توجه به دروس متنوعی که در دوره تحصیل می گذرانند قادر خواهند بود تا:
  • در زمینه پرورش گیاهان زینتی (درختان و درختچه ها، گیاهان آپارتمانی، گلهای شاخه بریده و...) فعالیت و تحقیق نموده و حتی گونه های وحشی بومی ایران را به مجموعه گیاهان زینتی اضافه نمایند.
  • با توجه به شناخت عوامل اقلیمی و اکولوژیکی هر منطقه، طرح کاشت گیاهان مناسب محل را ارائه دهند و به انتخاب گیاهان با راندمان اکولوژیکی بالا که در امر پالایش هوا موثر باشند، بپردازند.
  • معابر، سازه ها و سیستمهای آبیاری فضاهای سبز مختلف نظیر پارکها، مجتمعهای مسکونی، محوطه های توریستی و... را طراحی نمایند.
  • چمن کاری استادیومها و سایر محوطه های ورزشی را اجرا و نظارت کنند.